ad

Zo werkt een vaccin

Laatst bijgewerkt: maart 2021

dossier De huid en de slijmvliezen van je lichaam zijn in staat om de meeste ziektekiemen, zoals bacteriën en virussen, tegen te houden. Deze verdedigingslinie is echter niet volmaakt en zo nu en dan zal een ziektekiem het lichaam binnendringen. Het immuunsysteem is een netwerk van cellen, weefsels en organen in het lichaam dat je verdedigt tegen een opmars van de ziektekiem. Vaak kan de ziektekiem snel door het immuunsysteem worden uitgeschakeld, maar in sommige gevallen heeft het immuunsysteem meer tijd nodig. Terwijl het immuunsysteem bezig is een effectieve verdediging te ontwikkelen, kan de ziektekiem zich vermenigvuldigen en je lichaam aanvallen. We spreken dan van een infectie. Hierdoor kun je behoorlijk ziek worden en, als het een gevaarlijke ziekte betreft, zelfs komen te overlijden. Een vaccin zorgt ervoor dat je immuunsysteem sneller en efficiënter werkt als de ziektekiem waartegen je bent ingeënt je lichaam binnendringt. Zodoende word je niet ziek.

Hoe werkt het immuunsysteem?

Afweerreactie
Op het moment dat het immuunsysteem een ziektekiem ontdekt in het lichaam, wordt er een zogenaamde afweerreactie in gang gezet. Deze afweerreactie heeft als doel de ziektekiem uit je lichaam te verwijderen en bestaat uit een algemeen deel en een specifiek deel. De algemene afweerreactie wordt onmiddellijk geactiveerd en kan in veel gevallen de ziekte overwinnen. Soms is dit echter niet genoeg. In dat geval is er een specifieke afweerreactie nodig. Hierbij maakt het lichaam cellen en antistoffen aan, die speciaal worden ontwikkeld om de aanwezige ziektekiem te bestrijden. Deze specifieke afweerreactie kost enkele dagen de tijd om op gang te komen, waardoor de ziektekiem de tijd heeft om zich te vermenigvuldigen en je ziek te maken. Meestal vernietigen de speciaal ontwikkelde cellen en antistoffen vervolgens de ziektekiem en word je weer beter. 
Herinneringssysteem
Daarnaast heeft je lichaam een herinneringssysteem voor de ziektekiem die is overwonnen. Mocht dezelfde ziektekiem nu nog een keer je lichaam binnendringen, dan zal dit herinneringssysteem ervoor zorgen dat de specifieke cellen en antistoffen snel in actie kunnen komen. Hierdoor wordt je bij een tweede invasie van dezelfde ziektekiem niet ziek. Dit noemt men immuniteit. In veel gevallen blijft deze immuniteit voor de rest van je leven bestaan.

Vaccins

Het doel van een vaccin is de afweerreactie voor een bepaalde ziekte te activeren, zodat er immuniteit ontstaat, zonder dat je daadwerkelijk ziek wordt. Dit doet men door een kleine hoeveelheid verzwakte, dode of gedeeltelijke ziektekiemen te injecteren. De ziekteverwekker zal in deze vorm geen ziekte veroorzaken. Je lichaam reageert echter wel op de injectie door cellen en antistoffen tegen de ziekte aan te maken.  Ook wordt het herinneringssysteem geactiveerd. Als de daadwerkelijke ziektekiem nu je lichaam binnendringt, reageert je immuunsysteem snel en adequaat en word je niet ziek.

Groepsbescherming

Vaccins beschermen niet alleen jezelf, maar kunnen ook de mensen om je heen beschermen tegen ziektes. Veel ziektes kunnen door besmetting worden overgedragen van mens op mens. Als er echter genoeg mensen gevaccineerd zijn, worden er minder mensen ziek en kan de ziekte zich minder gemakkelijk verspreiden onder de bevolking. De term voor deze vorm van bescherming is groepsimmuniteit. De kans op een uitbraak van de ziekte wordt zo aanzienlijk verkleind en op termijn kan een ziekte zelfs worden uitgeroeid. Groepsimmuniteit is in het bijzonder relevant voor mensen die niet kunnen worden ingeënt tegen een ziekte. Hierbij kun je denken aan mensen met een verzwakt of slecht werkend immuunsysteem, zoals kanker- en Aidspatiënten, maar ook mensen die allergisch zijn voor bestanddelen uit het vaccin. Aangezien deze mensen zelf niet kunnen worden gevaccineerd, zijn ze aangewezen op de bescherming die volgt uit groepsimmuniteit.

Bijwerkingen

Het beoogde effect van een vaccin is bescherming tegen een bepaalde ziekte.
Alle andere effecten van een vaccin worden bijwerkingen genoemd. Deze bijwerkingen ontstaan als neveneffect van de afweerreactie van je lichaam op het geïnjecteerde vaccin. Zwelling, roodheid en gevoeligheid rond de plek van de injectie en lichte koorts zijn de meest voorkomende bijwerkingen. Ernstige bijwerkingen zijn buitengewoon zeldzaam bij goedgekeurde vaccins in de Europese Unie. (zie ook het artikel: Ontwikkeling, toetsing en goedkeuring van vaccins). Het risico op dit soort bijwerkingen weegt bovendien bij lange na niet op tegen de voordelen van vaccinatie.

Bronnen:
Susan L. Plotkin, Stanley A. Plotkin, Editor(s): Stanley A. Plotkin, Walter A. Orenstein, Paul A. Offit, Kathryn M. Edwards, Plotkin's Vaccines (Seventh Edition), Elsevier, 2018
https://www.vaccines.gov/diseases/
https://rijksvaccinatieprogramma.nl/bijwerkingen




ad

vaccinatie.be is een website van gezondheid.be

Het is onze missie om correcte, wetenschappelijk ondersteunde en relevante informatie te bieden over vaccinatie, zowel wat het COVID-19 vaccin betreft als de vele anderen die ons verdedigen tegen ziektes.